शब्दालंकार - 7

Shabdalankar - 7

Taking cue from some head-words in the “Figures of Speech” section of the DM Dictionary, Shri. Rajaram Ramachandran regales us with his “शब्दालंकार”, a series of 17 writings.

अल्लाडणे अल्लाडणे vi  to be forced to run from place to place. निर्बंधामळे पळापळी होणे. uis मझ॑ लोंक दहावा वर्ग संपिवून अक्रावा वर्गाला मिळाच समयांत मला वेगळ॑ गांवाला ट्रान्सफर झाल॑. नव साळेंत मिळिवाजोरी मी अल्लाडूनगेलों. Note : from Tamil.  Allaadana manje​ aek kaamaa karthaan heththa theththa palaa pali karna; kaam sampivaala aek tikaana jaavun kaam hungela manje srama nahi.  Hyajakada jaa, thyaajakada jaa manun allaadaala tivalthra kaam sampthaki naahiki manushaala udhanda srama bhogaanvanska padala, nithraana hunjaayila. Kaamaa karthaan manun naahi, kaam naahithayin allaadana astha.  Saateentha rr Delhi gela.   Raayaltha tikaana Nethaji Nagar manun - Vinay Nagaraala chaar tukde karlathaantha paschimi pateesa asaltha tikaana payilla West Vinay Nagar, nanthara Nethaji Nagar. Aeka dhivasa Chandni Chowk - ruppaacha Charkona/Choukhandi manun maningaakaan - Juna Delheentha asaacha, paanvan manun vaatla.  Nigun gela.  Daryaganj pathori aek bandi, theththasun thambda rajmahal - Lal Qila - Red Fort pathori aniki aek bandi.  Chandini Chowkaantha gusthaana payilla aek pakshi grihaalaya asala, thae nankara vela paatha hotha, thyaaja nanthara aeka Gurudwara, Sikh lokaancha dhevula - Gurudwara Sisganj manthila.  Thyaaja aantha aeka daha pandhrah nimisha, prasaadha gevun kaavuntakun thala aathaanthla thoopa niptun meesaala (themma meesa kaala hotha) (sardar loka prasaadha gevun kaavuntakun dhone thalaa aathayin dhaadeela laavinguntakthila, thaecha kemma paa dhaadi pala pala asala, theni aath dhuvingnaatha) laavingun puda gela. Dhoni patisayin barun dhukaana, chaalaacha tikaanayin laahn laahn dhukaana.  Vipareetha lokaancha dhaate.  Oona vegla, gaama yeina, gaanv thasaltha, mandaa (kesa barun hotha, asalthirin) polun gela.  Vaataantha aeka thora gulchita vikaacha dhukaana, Ghantewaala manun naanva, thae dhukaanaacha Sohan Halwa, Karachi Halwa udhanda prasidhdha.  Pannas gram Sohan Halwa gevun kaallaa.  Themma rr udhanda sowla, manje kaaye, maamsaahari bhojanaalayaantha gusna, beedheentha asaacha Chai dhukaanaantha kaayin geina (themma thae patisa Coffee thevda praabalya nahotha, rail gaadi stationaatha ki thor thor bhojanaalayaantha ki Espresso Coffee manun vikala, aeka muggaantha unappani gaalun, nankara poode coffeecha poode galun nankara dhoodhayin gaalun aeka yanthraantha vaankaltha kaatiska aeka asala thyaantha hae mugga gusivun paanch saah nimisha switch gaatlaamanje thae shala shala manun sabdha karala.  Nanthara thae kaadun​ vorla vora nankara chocolate poode simpdun dheyila.  Thonda tivalthara payilla chocolate poode rooche neeta asala, thyaaja nanthara jeeve coffee udukala.  Ardha mugga nustha rooche naahitha kaayeki asala.  Thyaaja nantharacha paav mugga coffee asala.  Jeeve thae coffeela laagthaana jeeve tharpudun jaayila, kaan manje thevda kadaththa asala.  Sampla, coffee pyaacha aasaacha sutun jaayila.  rr aekdha Juna Delhi rail gaadi junctionaantha pilaaye, thaecha payillayin sevatlayin). Vaishno Bhojanaalaya manun asala, kaandhe, lasun pini gaalnaatha, thasaltha aek dhukaanaatha gusun Chai pila.  Beedhe laamba jaatha hotha, Khari Baoli manun aek tikaana ala.  rraala vaye unacha, asalthirin thevda dhoora chaalun althe, vorasun kapaal podaaska oona, parthumana manun loukara jaayaa karthaan aeka adava saandheentha gusla.  Saandhi gondhi manthila ki thasacha, aekaa maaga aeka saandhe purun pirun jaatha hotha, mukhya beedhila kasa yena manun kaala nahi. Arjunaacha lonka Abhimanyu Chakra vyuhaantha gusungela, kasa baayaara yena manun kallani.  Thasacha rr tharpadungela.  Kasa baayaara yena, konaala vicharlathirin (Hindi kalna) aniki aeka saandhe dhaakivle.  Sevti aeka manusha odingun jaayacha bandintha (rickshaw) vegun chaar aane dhevun baayaar ala.  Bandi dharun gharaala yethaana allaadhalthaantha kapaal shool yevungela.  Aanga alun gela. 31-05-2018

अल्लाडणे अल्लाडणे vi  to be forced to run from place to place. निर्बंधामळे पळापळी होणे. uis मझ॑ लोंक दहावा वर्ग संपिवून अक्रावा वर्गाला मिळाच समयांत मला वेगळ॑ गांवाला ट्रान्सफर झाल॑. नव साळेंत मिळिवाजोरी मी अल्लाडूनगेलों. Note : from Tamil.  अल्लाडणे म्हणजे एक काम करताना एथ॑ तेथ॑ पळापळी करणे. काम संपिवाला एक ठिकाण जाऊन काम होऊनगेल॑ म्हणजे श्रम नाही. ह्यजकरतां जा, त्यजकरतां जा म्हणून अल्लाडाला ठिवलतर काम संपतेकी नाहीकी मनुषाला उदंड श्रम भोगांवास्क पडेल, नित्राण होऊनजाईल. काम करताना म्हणून नाही. काम नाहीतयीन अल्लाडणे अस्त॑. साठवींत आरार डेल्ही गेला. राह्याला ठिकाण नेताजी नगर म्हणून -विनय नगराला चार तुकडे करलत्यांत॑ पश्चिमी पटीस असलते ठिकाण पह्यिल॑ वेस्ट-विनय नगर, नंतर नेताजी नगर झाल॑. एक दिवस चांदिनी-चौक -रुपेच चारकोण/चौकंडी म्हणून म्हणींगाकां- जुने डेल्हींत असाच, प्हांव॑ (प्हाम॑) म्हणून वाट्ल॑. निघून गेला. दर्यागंज पतोरी (पर्यंतीन) एक बंडी. तेथसून तंबड॑राजमहाल (लाल खिला- Red Fort) पतोरी अण्खीएक बंडी. चांदिनी-चौकांत घूंसताना पह्यिल॑ एक पक्षी-गृहालया असेल. ते नंखर वेळ प्हात होता. त्यज नंतर एक गुरुद्वारा, सिख लोकांच देऊळ - गुरुद्वारा शीशगंज साहिब म्हणतील. त्यज आंत एक दहा पंध्रा निमिष, प्रसाद घेऊन खाऊनटाकून तळहातांतल॑ तूप निपटून मीशाला लावींगून पुढे गेला (तेम्हा मीशा काळ॑ होत॑). सरदार लोके प्रसाद घेऊन खाऊनटाकून दोन हातयीन दाढीला लावींगूनटाकतील. तेच केम्हा प्हा/प्हावो दाढी पळपळ असेल. तेनी हात धुवींगनात॑. दोनीपटीसीन भरून दुकान, चालाच ठिकाणयीन ल्हान ल्हान दुकान. विपरीत लोकांच धाटे (दाट/दाटे). ऊन वेगळ॑. घाम येईना, गांव तसलते. मंडा (केंस भरून होत॑, असलतरीन) पोळूनगेल॑. वाटेंत एक थोर गुळ्चीट विकाच दुकान, घंटेवाला म्हणून नाव. ते दुकानाच सोहन-हलवा, कराची-हलवा उदंड प्रसिद्ध. पन्नास ग्राम सोहन-हलवा घेऊन खाल्ला. तेम्हा आरार उदंड सोवळ॑, म्हणजे काय, मांसाहारी भोजनालयांत घूंसना, बीदींत असाच चाय दुकानांत काहीन घेईना (तेम्हा तेपटीस कॉफी तेवढ॑ प्राबल्य नहोत॑. रैलगाडी स्टेशनांत की, थोर थोर भोजनालयांत की "एक्सप्रस्सो कॉफी" म्हणून विकेल. एक मग्गांत उनुपाणी घलून नंखर दूधयीन घालून एक यंत्रांत वांकलते काठीस्क असेल, त्यांत हे मग्ग घूंसिवून पांच सहा निमिष स्विट्च घाट्ला म्हणजे, ते शळ शळ म्हणून शब्द करेल. नंतर ते काढून वोरल॑वोर नंखर चॉक्ळेट-पूड शिंपडून देईल. तोंड ठिवलतर पह्यिल॑ चॉक्ळेट-पूड रूच नीट असेल. त्यज नंतर जीव्ह कॉफी हुडकेल. अर्ध मग्ग नुस्त रूच नाहीत॑ कायकी असेल. त्यज नंतरच पाव मग्ग कॉफी असेल. जीव्ह ते कॉफीला लागताना जीव्ह तरपडूनजाईल, कां म्हणजे, तेवढ कढत असेल. संपल॑, कॉफी पीयाच आशाच सुटूनजाईल. आरार एकदा जुने-डेल्ही रैल-गाडी जंग्शनांत पीलाहे. तेच पह्यिलेयीन शेवटलयीन. "वैष्णो भोजनालय" म्हणून असेल, कांदे, लसूण पणीं घालनात॑. तसलत॑ दुकानांत घूंसून चाय पीला. बीद लांब जात होत॑. खरीबोली म्हणून एक ठिकाण आल॑. आरारला वये उणेच, असलतरीन तेवढ दूर चालून आलते, वोरसून कपाळ फोडास्क ऊन, पर्तुम्हणे म्हणून लोक्कर जायाकरतां एक अडव॑ सांधींत घूंसला. सांधीगोंधी म्हणतील की तसेच एका मागे एक सांधे फिरून फिरून जात होत॑. मुख्य बीदीला कस येणे म्हणून कळ्ळ॑ नाही. अर्जुनाच लोंक अभिमन्यु चक्रव्यूहांत घूंसूनगेला, कस बाह्येर येणे म्हणून कळ्ळ॑ नाही. तसच आरार तरपडूनगेला. कस बाह्येर येणे, कोणाला विचारलतरीन (हिंदि कळ्ना) अण्खीएक सांधे दाखिवले. शेवटी एक मनुष ओढींगून जायाच बंडींत (ओढ-रिक्षांत) वेघून चार आणे देऊन बाह्येर आला. बंडी धरून घराला येताना अल्लाडलतांत॑ कपाळसूळ येऊनगेल॑. आंग हलूनगेल॑. 31-05-2018 (Re-written in DM script  by ARV)

शब्दालंकार - 6

Shabdalankar - 6

Taking cue from some head-words in the “Figures of Speech” section of the DM Dictionary, Shri. Rajaram Ramachandran regales us with his “शब्दालंकार”, a series of 17 writings.

अर्धक्षवर॑ अर्धक्षवर॑ fig a job left half done. अर्ध करून सोडलते काम/कार्य. uis हे कॉरपरेषन लोक॑ एक कामयीन बरोर करनात॑. मझ घराच समोरल॑ रोडावर डांबर घालाच काम अर्धक्षवर॑ करून घाट्लाहत॑. Ardhanaagachcha kaama manun saangna ahe, thyaalaacha Ardha kshavara manun saangthaatha.  Aathaantha karanvan manun kaadlatha kaama sampivinaaska ardhaantha soduntaklathra/raatha karuntaklathra asa saangna.  Aravaantha ardha aada valaandlaaska manthila. Aththa kshavaraala yevumna.  Ardha kshavara manje rraala payilla saye yeyaacha Tirupathi kshavara.  Dhusra Pallavapurmaacha hajaama/kshavaraka Kshataaksharam.  (Parthun parthun juna kaanichka manuka, vegla vaata naahi, sandharba thasa). Tirupathi kshavara - aikalthecha, paayalthe naho,  Tirupathi kshethraala yenaara barun baktha loka kesa dhethon manun navasingtheela.  Tirupathila alaampiri navasa paelanvnki, thae tikaana jaathila.  Navasa pelnaara barun asthila, kshavar karnaara una, asalthirin paise sampaadhyaavanki manun kshavaraka aeklaansa ardha kshavar karatha asthaana, thasacha soduntakun aniki aek doga dhanaala balaavun basivun thyaancha kesayin nankar nankar kaatun takila mana.  Poora kaam hojori konin utun jaayaala hoina.  Thae kaalaantha thasa hotha manthila.  Aththa thasa naahi manthaatha. Pallavapurmaacha Kshataaksharam,  dheed dholaywala, tho poora kshavar karla mantlathirin thae ardha (pona pini asuya) kshavaracha.  Theththa theththa umaat badkal asala.  Kaaye karna, thyaaja dholay thasa. rraacha gharaantha pousaala dhivasa paani evunjaatha manun vorla thalaantha aeka kholi baandhuya manun aeka baandhnaaraala balaavla.  Thyaajakada aeka kholi baandhun dhae, amka paise dhethon manun saangitlaasalthra tho kaay kaayki saamagri galun loukara baandhun dhelaasala.  rr apnaacha shaanpana dhaakivaanvki, pajjetha chokkota saamagri - vaalu, vitkara, cement, ithyaadhi apan gevun dhevun kaam karnaaraana majori dhevuntakthon mantla.  Kaam karnaara aekaala chaar dhane saade nou ghantela yethila,   kaam karthila, thyaansa pyaala tea dhone vela gaalun dhyaanvan, aek ghantela jevaala basthila, jompi jaathila, dhone ghantenthasun paanch ghante pathori kaam karthila. Nigun jathila.   Asa allu kaam sarkatha hotha, paise paaneeska palatha hotha.  Aek mahinaavora jaala, chaar patisa binthe kaadlothe, aslaaska asun pannaas dhivasa baandhnaarayin dhekna, thyaaja manushayin konin alenaahitha.  Kholi ardha kshavara karlaaska hotha.  Sevti ala, kasaki karun kaam sampivla.  Pandhrah vees dhivasaantha karun dhethon mantlatha kaam chaar mahine vora oduntakla.  Dheed dhone laksha hoila mantlatha kaam saath lakshaa vora hungela. Kaaryalayaantha kaam karthaanayin thasacha asaanvan, aathaantha kaadlatha kaam sampivuntakunacha dhusara kaam kaadaanvan, naahithra ardha kshavaracha. Corporation wale chaar tikaana khaandthila, dhone tikaana jaankthila, thaeyin allu, nidhaana, baaki dhoneyin thasacha pallaasala, bandi askin pirun jaanvaska asala.  Kaaye karna, konaakada saangna! 29-05-2018

अर्धक्षवर॑ अर्धक्षवर॑ fig a job left half done. अर्ध करून सोडलते काम/कार्य. uis हे कॉरपरेषन लोक॑ एक कामयीन बरोर करनात॑. मझ घराच समोरल॑ रोडावर डांबर घालाच काम अर्धक्षवर॑ करून घाट्लाहत॑. अर्धंगछ काम म्हणून सांगणे आहे, त्यलाच अर्धक्षवर म्हणून सांगतात. हातांत करांव॑ म्हणून काढलते काम संपिवनास्क अर्धांत सोडूनटाकलतर/राह्त॑ करूनटाकलतर अस सांगणे. अरवांत अर्ध आड वलांडलास्क म्हणतील. अत्ता क्षराला येउम्हणे. अर्धक्षवर म्हणजे आरारला पह्यिल॑ सये येयाच तिरुपति-क्षवर, दुसर॑, पल्लवपुरमाच हजाम/क्षवरका क्षटाक्षरम. (पर्तून पर्तून जुने खाणीचका म्हणूका-म्हण नाका-, वेगळ॑ वाट नाही. संदर्भ तस॑). तिरुपति क्षवर ऐकलतेच, प्हायलते नहो. तिरुपति क्षवराला येणार भरून भक्त लोके केंस देतों म्हणून नवसींगतील. तिरुपतीला आलांपिरी नवस पेलांव की, ते ठिकाण जातील. नवस पेलणार भरून अस्तील, क्षवर करणार उणे. असलतरीन पैसे संपादांव॑ की म्हणून क्षवरका एकलांस अर्ध क्षवर करत अस्ताना, तसेच सोडूनटाकून अण्खीं एक दोघ दनाला बलावून बसिवून त्यांच केंसयीन नंखर नंखर काटूनटाकतील म्हणे. पूरा काम होजोरी कोणीन उठून जायाल होईना. ते काळांत तस होत॑ म्हणतील. अत्ता तस नाही म्हणतात. पल्लवपुरमाच क्षटाक्षरम दीड-डोळेवाला. ते पूरा क्षवर करला म्हणट्लतरीन, ते अर्ध (पोणा पणीं असूया) क्षवरेच. तेथ तेथ उमाट-बधकळ असेल. काय करणे, त्यज डोळे तस॑. आरारच घरांत पाऊसाळाच दिवस पाणी येऊनजात म्हणून वोरल॑ तळांत एक खोली बांधूया म्हणून एक बांधणाराला बलावला. त्यजकडे एक खोली बांधून दे, अमुक पैसे देतों म्हणून सांगिट्लासलतर तो कायकायकी सामग्री घालून लोक्कर बांधून देलासेल. आरार अपणाच षाण्पण दाखिवांव॑ की, पह्जते चोखोट सामग्री- वाळू, विटकारा, सिमेन्ट, इत्यादि अपण घेऊन देऊन काम करणाराना मजूरी देऊनाटाकतों म्हणट्ला. काम करणार एकाला चार दन साडे-नौ घंटेला येतील, काम करतील, त्यांस पीयाला टी दोन वेळ घालून द्यांव॑ (देम॑), एक घंटेला जेवाला बसतील, झोंपी जातील, दोन घंटेंत्सून पांच घंटे पतोरी (पर्यंतीन) काम करतील, निघून जातील. अस॑ हळ्ळु काम सरकत होत॑, पैसे पाणीस्क पळत होत॑. एक महिनावोर झाल॑, चार पटीस भिंत काढल्होते, अस्लास्क-असून पन्नास दिवस बांधणारयीन देखना, त्यज मनुषयीन कोणीन आलनाहीत. खोली अर्धक्षवर करलास्क होत॑. शेवटी आला, कसकी करून काम संपिवला. पंध्रा-वीस दिवसांत करून देतों म्हणट्लते काम चार मनिनेच वोर ओढूनटाकला (होढूनटाकला). दीड, दोन लक्ष (लाख) होईल म्हणट्लत॑ काम सात लक्षाच वोर होऊनगेल॑. कार्यालयांत काम करतानायीन तसेच असांव॑. हातांत काढलते काम संपिवूनटाकूनेच दुसर काम काढांव॑. नाहीतर अर्धक्षरेच. कॉरपरेषनवाले चार ठिकाण खांडतील, दोन ठिकाण झांकतील, तेयीन हळ्ळु, निदान, बाकी दोनयीन तसेच पड्लसेल, बंडी आस्कीन फिरून जांव॑स्क असेल. काय करणे, कोणाला सांगणे !                  29-05-2018 (Re-written in DM script by ARV)

शब्दालंकार - 5

Shabdalankar - 5

Taking cue from some head-words in the “Figures of Speech” section of the DM Dictionary, Shri. Rajaram Ramachandran regales us with his “शब्दालंकार”, a series of 17 writings.

अपस्वर॑ अपस्वर॑ fig unpleasant utterance.अवघड गोष्ट. uis कोणीं एक चोखोट विषय बोलताना मध्य पडून अपस्वरास्क॑ बोलाच वंगळ॑ स्वभाव तला आहे. Sa re (ri) ga ma pa dha ni - sapthaswara manthila. Thyaantha aeka swara chukaltharayin apaswara hunjaayila. Sangithaala thae barora.  Paranthu lokaancha jeevanaantha apaswara udhanda avadnaaska astha. Kottathirin baayaara jaayaala nigthaana konthirin 'kotta jathosa?' manun vichaarlathra thae apaswara, apashaguna manthila. Thyaala jaanaara payillacha amka tikaana jaathon manun saanguntaakya. Pallavapuramaanthasun ghaanvaala nigalthara somora theli yethaane, maandhara yethane, sowli baiko (widow) yethane, umbra paayaala thadakthaane, umbra doskaala laagthaane (thasa laagungela manje parthun aantha  yevun basun paani ki thaaka ki pivuntakun nigaanvan) ithyaadhi.  Konin 'kotta niglaantha?' (engay kilambitteenga - எங்கே கிளம்பிட்டீங்க?) manun apaswara vini vichaarthaane, apashaguna manthila. Thasa dhivasa/yoga/vaela barora naahi, nigunacha vaanvan manje, payilla dhivasa vaela, yoga paavun, aek peti pataara kaadingun gaanvaala nigaaska nigun baaju gharaantha tivuntakun yaanvan.  Nigaacha dhivasa bandeentha baaki anthun vagairah tivuntakun gharaantha saangingun nigun baaju gharaala jaavun basun paaniki thaakaki pivuntakun tivalthe peti pataara kaadingun theththasuncha nigaanvan.  Hyaala parastha manthila. Veedhivinganaantha thevda nahi, dhivasa, yoga, jaayaacha dhisha borora asaanvan, rahu kaalapude sodaanvan, apaswara boli asthaane, thevdacha! Aththa aeka lagnaala jaathaantha.  Kallatha loka barun asthila.  Aeka doga dhanaala thumi udhanda dhivasaa nanthara paathaantha.  Thasaltha aekle javvala evun basun bolaala dharingthaatha.  Shree Ganeshaacha apaswara, 'tho hotha naho denkuna, tho gela vaara gelaare'.  Purohitha sakala vaadhya sakala vaadhya manun varadatha asthila.  Heththa apaswara.  Dhone kaana dheva dhiletha ki, aekaantha aikingun dusara vaate baayaara lotuntaakaanvan.  Dhole dhoneyin kottaki paayaaska asala. Somora vora kankana baandhna, antharpat, kanya dhaana, mangalya dhaarana kaayin paayala sodlaenahitha.  Thasa swaas sodnaaska bolthila.  Kasa sutingna manun kalna.  Kevdadhane lagnaala yaenaara thevdin paathaatha manun saangaa paavumna?   Theni theni milun basun kaayethirin bolatha asthaatha.  Ghaavncha kaani askin bolthila, nankara apaswarayin asala.   Aahyaara dhena, gena, themma themma aahaara,  haecha pradhaana.  Purnaathaala chithrakaara navra navrila paayaala sodnaaska adava otaaklaasthila.  Yevdaala Purohitha thyaanchakada, barora chithra kaadaala holni/jaalni manje saangaa, action replay karivthon manun saangitlaasthila.  Chithrakaara Purohithaacha saendi pini neeta yeyaaska chithra kaaduntakila.  Chithraantha garcha loka ahethki naahiki, aachaare avasya asthila.   Kali kaala. Navara navrilaa aashirwaadha karaa karthaan dhone theendha akshatha anun askedhanaakadayin dhethila.  Aekdha akshathaa barora nankara pulayin dhethila.  Kevdadhane javvala jaavun aashirwaadha karthila?  Vaye jaalthe kiththeka dhane poortha thasa karthila, baaki loka basaltha kursi maaga tivun takthila.  Nahithra basaltha tikaanaanthasuncha uchlun birkhaavuntakthila.  Thae puda basaltha lokaancha doyeevora padala, naahi boyeevora padala.  rraala kalun aekacha aeka lagnaantha nava dhampathi kalle uthrun yevun vaya jaalthe thorlaankada askin jaavun akshatha thyaancha aathi dhevun namaskara karun aashirwaadha geingitle.  Santhoshaana ahetha. 29-05-2018

अपस्वर॑ अपस्वर॑ fig unpleasant utterance. अवघड गोष्ट. uis कोणीं एक चोखोट विषय बोलताना मध्य पडून अपस्वरास्क॑ बोलाच वंगळ॑ स्वभाव तला आहे. सा, री, गा, मा, पा, दा, नी ....सप्तस्वर म्हणतील. त्यांत एक स्वर चुकलतरीन अपस्वर होऊनजाईल. संगीताला ते बरोर. परंतु, लोकांच जीवनांत अपस्वर उदंड अवडनास्क अस्त॑. कोठतरीन बाह्येर जायाला निघताना कोणीतरीन "कोठ जातोस ?" म्हणून विचारलतर ते अपस्वर, अपशकुन म्हणतील. त्यला जाणार पह्यिलेच अमुक ठिकाण जातों म्हणून सांगूनटाकुया. पल्लवपुरमांत्सून गांवाला निघलतर सोमोर (समोर) तेली येताने, मांदर येताने, सोवळी बायको येताने, उंबरा पांयेला तडकताने, उंबरा डोस्केला लागताने (तस लागूनगेल॑ म्हणजे पर्तून आंत येऊन बसून पाणी की ताक की पीऊनटाकून निघांव॑) इत्यादि. कोणीन "कोठ निघलांत" (engay kilambitteenga - எங்கே கிளம்பிட்டீங்க?) म्हणून अपस्वरविणी विचारताने, अपशकुन म्हणतील. तस दिवस, योग, वेळ बरोर नाही, निघूनेच ह्वांव॑ (होम॑) म्हणजे, पह्यिल॑ दिवस वेळ, योग प्हाऊन, एक पेटि काढींगून गांवाला निघास्क निघून बाजू घरांत ठिवूनटाकून यांव॑ (येम॑). निघाच दिवस बंडींत बाकी अण्थूण वगैरा ठिवूनटाकून घरांत सांगींगून निघून, बाजू घराला जाऊन बसून पाणी की ताक की पीऊनटाकून ठिवलते पेटीपेटारा काढींगून तेथसूनेच निघांव॑ (निघाम॑). य्हाला (हेला) परस्थान म्हणतील. वीदिविडंगनांत तेवढ॑ नाही. दिवस, योग, जायाच दिशा बरोर असांव॑ (असाम॑), राहुकाळापुढे सोडांव॑ (सोडाम॑), अपस्वर बोली अस्ताने, तेवढेच ! अत्ता एक लग्नाला जातांत. कळ्ळते लोक भरून अस्तील. एक दोघदनाला तुम्ही उदंड दिवसा नंतर प्हातांत. तसलते एकले जवळ येऊन बसून बोलाला धरींगतात॑. श्री गणेशाच अपस्वर, "तो होता नहो ढेंकूण, तो गेल वार गेला रे". पुरोहित "सकल वाद्य, सकल वाद्य" म्हणून वरडत अस्तील. एथ॑ अपस्वर. दोन कान देव देलाहेत की, एकांत ऐकींगून दुसर वाटे बाह्येर लोटूनटाकांव॑. डोळे दोनयीन कोठकी प्हायास्क असेल. समोर (सोमोर) वोर कांकण बांधणे, अंतरपट, कन्या दान, मांगल्यधारण कायीन प्हायाला सोडलनाहीत॑. तस श्वास सोडनास्क बोलतील. कस सुटींगणे म्हणून कळ्ना. केवढ॑दन लग्नाला येणार तेवढीन प्हातात म्हणून सांगा प्हावुम्हणे ? तेनी तेनी मिळून बसून कायतरीन बोलत अस्तात. गांवाच खाणी अस्कीन बोलतील. नंखर अपस्वरयीन असेल. आहेर (आह्यार) देणे घेणे, तेम्हा तेम्हा आहार, हेच प्रधान. पुर्नातेला चित्रकार नवरा नवरीला प्हायाला सोडनास्क अडव॑ ओठाकलास्तील (होठाकलास्तील). येवढेला पुरोहित त्यंचकडे "बरोर चित्र काढाला झाल नाही (होलनी) म्हणजे सांगा, action replay करिवतों" म्हणून सांगिट्लास्तील. चित्रकार पुरोहिताच शेंडीपणीं नीट येयास्क चित्र काढूनटाकल. चित्रांत घरच॑ लोके आहेतकी नाहीकी, आचारे अवश्य अस्तील. कलि काल. नवरा नवरीला आशीर्वाद कराकरतां दोन तीनदा अक्षता आणून अस्किदनाकडेयीन देतील. एकादा अक्षताच बरोर नंखर फूलेयीन देतील. केवढदन जेवाला जाऊन आशीर्वाद करतील ? वये झालते कित्येकदन पूर्त तस करतील. बाकी लोक बसलते कुर्सीच मागे ठिवूनटाकतील. नाहीतर, बसलते ठिकाणांत्सूनेच उचलून भिरकावूनटाकतील. ते पुढे बसलते लोकांच डोई वोर पडेल, नाही, भोई वोर पडेल. आरारला कळून एकच एक लग्नांत नव दंपती खाले उतरून येऊन वये झालते थोरळेंकडे अस्कीन जाऊन अक्षता त्यंच हाती देऊन नमस्कार करून आशीर्वाद घेईंगिट्ले. संतोषान आहेत॑. 29-05-2018 (Re-written in DM script by ARV)

शब्दालंकार - 4

Shabdalankar - 4

Taking cue from some head-words in the “Figures of Speech” section of the DM Dictionary, Shri. Rajaram Ramachandran regales us with his “शब्दालंकार”, a series of 17 writings. 

अन्याय अन्याय fig disproportionate to reason or law. uis मझ नातू अन्याय तंटा करतो म्हणून मझ लोंक तला सदाहीं शिवा देत असतो.  Kaaye nyaayaa prakaara naahi ki thae Anyaaya.  Ghaavaantha, deshaantha kevdaki anyaaya chaaltha, dhivas ujun dhivas jaajori, kaan choubees ghanteyin kottathirin anyaaya chaaatha astha.  Kiththeka dhrishtivora padtha, kiththeka padthini, anyaaya karnaara loka kevdakidhane saampdingthinitha, saampdingitlathiri ponaavanta dhane nisrun baayaara yevun jaathaatha, vora vora anyaaya karatha asthaatha.   Kaadingitlathae vishaya kaaye manje, lokaancha niththepadi vaagnaantha yae shabdha - ANYAAYA - kasa, kasaala upayog karthon manaacha cha. Lenkru anyaaya kodi kartho manthon.  Laadaantha saangthon.  Sosaala hoinaaska kodi kartha lenkru.  Lenkru manje kodi karalacha.  Kaaye sampaaka vo, baatha anyaaya mokhla hotha manthon.  Bandeela gaalaacha petrol anyaaya mol vegungela manthon (aek rupayela theen litre petrol milatha hotha manje konithrin paathera jaathilka?  Paisecha gyaacha shakthi anyaaya una hungela).  Thae vaidhya rogeelaa paanch nimishapini paathni anyaaya paise uppadatho manthila.  Bhojanaalayaantha dhone rupayela santhushta jevan milatha hothathe kaala aeka, aththa bhojan anun tivnaaraala utun jaathaana dhone rupaye dhilthra tho dhenaaraala kaale vora patho.  Thae asundhe, char aanela kshavar karingitlathe rr aththa kshavar karlathe hajaamaala vora vees rupaye dhetho.  Kaaye anyaaya vo hae! rr kheda ghaavaantha asthaana, Pallavapuramaantha asthaana, laahn paanaantha, ghaavncha loka, vaya jaalthane pini yevun saashtaanga namaskara karthila, rraala udhanda sankata asala, sankocha vaatala, thumi vayaantha thorle, namaskara karna nokko manje aiknaatha.  Hae udhanda anyaaya manun vaatala; Amma "thoo kaayin saangnuko" manun thonda jaankivuntaakthila.  rraacha bapa gharaantha asaacha dhivasa ghaanvaacha loka kaayithirin baanda baandi hotha manje madhyasthatha kaara karthaan yethila.  Bapa kona chooke karlaaki thyaala dharun siva dethila, rraala kashta asala, hae udhanda anyaaya manun vaatala. Gharaa somora konin veshti mudhrun baandhingun jaathaane, chapli gaalingun jaathaane, cycle sodingun jaathaane (lotingunacha jaanvan), asa kevdaki lokaana upadhrava, rraala udhanda anyaaya manun vaatala.  Kaayin karaala hoina. Veedhivinganaantha?  rraacha Aaja, Mama asa kaayin karnatha. Yevdaala Mama ghaanvncha mukhya adhikari.   Paranthu ghaavncha mukhya loka kiththeka dhane thae kaam karthila.  Aekdha doga dhane - harijana pora - konaachki garcha naarli jaada raathricha vela vegun barun naral choringuntakle.  Dusara dhivasa paashte ghaanvcha loka thyaansa dharun aek chinchacha jaadaala baandhun chinchacha jaadaacha cha kaati kaadun maratha hothae, kaati vora kaati modatha hotha, thevda maara badhlun badhlun.  Doga poraancha paate poora ragatha bombaala.  Kaaye anyaaya yae manun rr maningitla, thedhdhisi raathri rraala jompe naahi.  Thae aeka kaala.  Aththa? Anyaayacha nyaaya aththa.  Atingun paayaalapini hothni bonthaale chaalaacha anyaaya paavun, aikun.  Thae kaalaanthayin maaraa maari, chori askin hotha, paranthu aththa chaalaacha anyaaya askin paayilthara thae dhivasa parthun yeinaaka manun vaadtha! Lenkra?  Thyaansa kodi karaala vaela kotta, adeecha vayapini hothini, shaalaantha gaaluntaakthaatha.  Thaeyin anyaayacha, paapa lenkra.  rr shaalaala milthaana vaya saah! 22-05-2018

अन्याय अन्याय fig disproportionate to reason or law. uis मझ नातू अन्याय तंटा करतो म्हणून मझ लोंक तला सदाहीं शिवा देत असतो.  काय न्याया प्रकार नाही की, ते अन्याय. गांवांत॑, देशांत॑ केवढेकी अन्याय चालते, दिवस उजून दिवस जाजोरी, कां, चोवीस घंटेयीन कोठतरीन अन्याय चालत अस्त॑. कित्येक दृष्टीवोर पडते, कित्येक पडत नाही. अन्याय करणार लोक केवढकीदन सांपडींगत नाहीत॑, सांपिडींगिट्लतरीन पोणावांटादन निसरून बाह्येर येऊनजातात, वोर  वोर अन्याय करत अस्तात. काढींगिट्लते विषय काय म्हणजे, लोकांच नित्तेपडी (नित्यपडी) वागणेंत॑ हे शब्द -अन्याय- कस, कसाला उपयोग करतों म्हणाचेच. "लेंकरू अन्याय खोडी करतो" म्हणतों. लाडांत सांगतों, "सोसाला होईनास्क खोडी करते लेंकरू" लेंकरू म्हणजे खोडी करेलच. "काय संपाक व्हो, भात अन्याय मोक्कळ॑ होत॑" म्हणतों. "बंडीला घालाच पेट्रोळ अन्याय मोल वेघूनगेल॑" म्हणतों. (एक रुपेला तीन लिटर पेट्रोळ मिळत होत॑ म्हणजे कोणतरीन पतेदतीला का ? पैसेच घ्याच शक्ती अन्याय उणे होऊनगेलाहे). "ते वैद्य रोगीला पांच निमिषपिणीं प्हात नाही, अन्याय पैसे उप्पडतो" म्हणतील. भोजनालयांत दोन रुपेला संतुष्ट जेवण मिळत होतते काळ एक, अत्ता भोजन आणून ठिवणाराला उठून जाताना दोन रुपे देलतर तो देणाराला खाले-वोर प्हातो. ते असूनदे, चार आणेला क्षवर करींगिट्लते आरार अत्ता क्षवर करलते हजामाला वोर वीस रुपे देतो. काय अन्याय व्हो हे ! आरार खेडेगांवांत असताना, पल्लवपुरमांत असताना, ल्हानपणांत, गांवाच लोके, वये झालतनिपणीं येऊन साष्टांग नमस्कार करतील. आरारला उदंड संकट असेल, संकोच वाटल, तुम्ही वयेंत थोरळे, नमस्कार करणे नोको म्हणजे ऐकनात॑. हे उदंड अन्याय म्हणून वाटेल. अम्मा "तू कायीन सांगनोको" म्हणून तोंड झांकिवूनटाकतील. आरारच॑ बापा घरांत असाच दिवसी गांवांच लोके कायतरीन भांडाभांडी होत॑ म्हणजे मध्यस्थता करा करतां येतील. बापा कोण चूक करलाकी, त्यला धरून शिवा देतील. आरारला कष्ट असेल, हे उदंड अन्याय म्हणून वाटेल. घरा सोमोर (समोर) कोणीं वेष्टी मुदरून बांधींगून जाताने, चप्ली घालींगून जाताने, सैकल सोडींगून जाताने (लोटींगूनच जांव॑), अस केवढ॑ की लोकांना उपद्रव, आरारला उदंड अन्याय म्हणून वाटेल. कायीन कराला होईना. वीदिविडंगनांत ? आरारच आजा, मामा, अस कायीन करनात. एवढेला मामा गांवाच मुख्य अधिकारी. परंतु, गांवाच मुख्य लोक कित्येकदन ते काम करतील. एकदा दोघदने - हरिजन पोरे- कोणाचकी घरच॑ नारळी झाड रात्रीच वेळ वेघून भरून नारळ चोरींगिट्ले. दुसर दिवस पाष्टे गांवाच लोक त्यांस धरून एक चिंचाच झाडाला बांधून चिंचाच झाडाचेच काठी काढून मारत होते. काठीवोर काठी मोडत होत॑. तेवढ॑ मार बदलून बदलून. दोघ पोरांच पाठ पूरा रगद बोम्बाळा. काय अन्याय हे म्हणून आरार म्हणींगिट्ला. तेद्दशी रात्री आरारला झोंप नाही. ते एक काळ. अत्ता ? अन्यायेच न्याय अत्ता. अठींगून प्हायालापणीं होतनाही भोंताले चालाच अन्याय प्हाऊन, ऐकून. ते काळांतयीन मारामारी, चोरी अस्कीन होत॑. परंतु, अत्ता चालाच अन्याय अस्कीन प्हायिलतर ते दिवस पर्तून येयीनाका म्हणून वाटते ! लेंकरे ? त्यांस खोडी कराला वेळ कोठ॑ ? अडीच वयेपणीं होतनाही, शाळेला घालूनटाकतात. तेयीन अन्यायेच, पाप लेंकरे. आरार शाळेला मिळताना वये सहा ! 22-05-2018 (Re-written in DM script by ARV)