शब्दालंकार - 13

Shabdalankar - 13

Taking cue from some head-words in the “Figures of Speech” section of the DM Dictionary, Shri. Rajaram Ramachandran regales us with his “शब्दालंकार”, a series of 17 writings.

उठणे-बसणे – 1 उठणे-बसणे fig to behave in a very humble or servile manner. स्वंत अभिमान नाहीस्क॑ वागणे. uis जयललिता राज्य करताना तिज खाले काम करत होतते मंत्रीलोक तिज आज्ञा ऐकून उठणे-बसणे कराच विषयांत थोडकपणीन लाज नाहीस्क परस्पर सामर्थ्य दाखिवाच दृश्य प्हाऊन अम्हालाच कंटाळा येत होत॑. rr Delheentha asthaana thyaaja barora thapaal ilaaqaacha aek kaaryaalayaantha kaam karlathaa Ishwar Dutt Sharma manun aekla hotha.  Aat pora aekacha dhivasa kaamaala mille.  Thyaantha rr aekla, Ishwar Dutt Sharmayin aekla.  Tho  raksha vibhaagaantha kaam karaanvan manun prayathna karatha hotha.  Tho nankara gidda, 5' 2".  Asalthirin thyaaja Mama thaecha vibhaagaantha udhanda thor kaamaantha hothathae karthaan Ishwaraala kaam milungela.  Nungela.  rraa barora themma themma bolatha asala.  Aeka dhivasa rraala thyaancha athithi grihaala yae manun balavlotha.  rrayin aniki aek pora Prem Kumar Bhayana manun aekla, doga dhaneyin aeka aithvaara paashte gele.  Athithi griha paar thora paar neeta hotha.  Thor thor manusha askin hothae.  rraacha mithraala manun aeka tikaana dhilothae.   Nankara vela thaambun pyaala paani anun tivalthe manushaala paayilthara rraala uchlun gaatla.  rraala udhanda kallatho, thela rr kona manun kalna.  rr Safdarjung Enclavaantha asaacha Krishaacha dhevulaala vela millathemma jaayila.  Dhevulaala somorla ghara thae dhaadhigaacha, thora ghara, thyaaja naanva livlaasala.  Tho heththa hae kaam karthoki manun rr maningitla.  rr nustha paani peetha hotha.  Thae doga dhanaalin vegla paani ala.  Nanthara jevana ala.  rraala?  Biscuit anun tivla, baajalthae bibbaayin ala.   Bolatha asthaana rr Ishwaraakada thae manusha kona kaaye manun vichaarla.  Tho saangitla, 'yo maja orderly, mee ute manje utala, baise manje basala.  Heththa kaam karaacha vina gharaala yevun gharcha kaamayin karala.  Paashte saha ghantela gharaala ala manje raathri aat ghante pathori gharcha kaam karatha asala, dhukaan baazaar jaana, baaji paala anun sampaaka karna, padki dhuvna askin thocha karala' asa manun.  rraala kalala Ishwaraa bachchaan thyaaja orderly  udhanda thora pallamdhara manun.  Naanva sarkaari kaama, karaacha gharcha kaamwaalaacha kaama.  Kaaye karna, utna basna thevdin thor adhikari saangaaskacha.  British kaalaanthasun chaalatha hotha.  Aththa kasaki kalna. Asacha, rraacha dusara kaaryaalayaantha aeka thor adhikari Biharwale, kaaryaalayaacha athithi grihaantha udhanda dhivasa sakutumba raailothae.  Aek dhivasa saayankali thyaancha barora jaavun kiththeka kaagazaath geingun yaanvaska hotha.  rr thyaancha barora caraantha gela.  Athithi grihaantha gusthaanacha aeka kursivora basun somorla gidda maejaavora dhone paayin, paadharakshasahith uchlun tivle.  Aanthasun aeka baiko, kaamwaali, yevun paadharaksha paayaanthasun kaaduntakun aeka thora paathraantha komat paani anun thyaancha paaye dhonin thyaantha kaadun tivun cholatha hothi. Kaaye anyaaya yae, maningitla rr, saangitla nahi.  Hyaalaacha utna basna manthaathaska vaadtha maningun bolnaaska asungela. Pratapgarh manun aek tikaana ahe Uttarekada.  Thae kaalaantha aek rajvamsa rajyapal karatha hothae, British wale thyaancha paise kaasa nankara uppdingitle, urlatha askin swathanthra Bharat chaalivnaare uppdingitle.  Thae rajvamsaacha aeka Rajkumar, Raj Pratap Singh manun naanva, theni rraacha dusara kaaryaalayaantha aeka madhyavargi adhikariska hothe,  Mumbainthasun Delheela badhlingun alothae, theni sakalan barorayin utun basun karthila, sagajvini vaagthila.  Dhataavun bolnaatha.  Rajkumar manun dhaakingnaatha. Gharaantha kasaki kalna.   Hyaajavina, sakala sarkari kaaryaalayaaska, kiththeka loka apanaacha kaam saadhinga karthaan thor adhikaricha ghoshte aikun utna basna karun puda altheyin rr paaylaaye. 29-05-2018

उठणे-बसणे – 1 उठणे-बसणे fig to behave in a very humble or servile manner. स्वंत अभिमान नाहीस्क॑ वागणे. uis जयललिता राज्य करताना तिज खाले काम करत होतते मंत्रीलोक तिज आज्ञा ऐकून उठणे-बसणे कराच विषयांत थोडकपणीन लाज नाहीस्क परस्पर सामर्थ्य दाखिवाच दृश्य प्हाऊन अम्हालाच कंटाळा येत होत॑. आरार डेल्हींत असताना त्यज बरोर तपाल इलाखाच एक कार्यालयांत काम करलता ईश्वर दत्त शर्मा म्हणून एकले होते. आठ पोरे एकच दिवसी कामाला मिळ्ळे. त्यांत आरार एकला, ईश्वर दत्त शर्मायीन एकला. तो रक्षा विभागांत काम करांव॑ म्हणून प्रयत्न करत होता. तो नंखर गिड्डा, 5'2". असलतरीन त्यज मामा तेच विभागांत उदंड थोर कामांत होततेकरतां ईश्वराला काम मिळूनगेल॑. निघूनगेला. आरारा बरोर तेम्हा तेम्हा बोलत असेल. एक दिवस आरारला त्यंच अतिथिगृहाला ये म्हणून बलावल्होता. आरारयीन अण्खीएक पोर, प्रेम कुमार भायना म्हणून एकला, दोघदनयीन एक अयितवार पाष्टे गेले. अतिथिगृह फार थोर फार नीट होत॑. थोर थोर मनुष अस्कीन होते. आरारच मित्राला म्हणून एक ठिकाण देल्होते. नंखर वेळ थांबून पीयाला पाणी आणून ठिवलते मनुषाला प्हायलतर आरारला उचलून घाट्ल॑. आराला उदंड कळ्ळतो, तेला आरार कोण म्हणून कळ्ळ नाही. आरार सफ़्दारजंग एन्क्ळेवांत असाच क्रिष्णाच देऊळाला वेळ मिळतेम्हा जाईल. देऊळाच सोमोरल॑ (समोरल॑) घर ते दादिगाच. थोर घर, त्यज नाव लिव्हलसेल. तो एथ॑ कां काम करतोकी म्हणून आरार म्हणींगिट्ला. आरार नुस्त पाणी पीत होता. ते दोघदनालायीन वेगळ॑ पाणी आल॑. नंतर जेवण आल॑. आरारला ? बिस्कट आणून ठिवला. भाजलते बिब्बायीन आल॑. बोलत असताना आरार ईश्वराकडे ते मनुष कोण, काय म्हणून विचारला. तो सांगिट्ला, "यो मझ॑ ऑडर्ली, मी ऊठ म्हणजे उठल, बैस म्हणजे बसल. एथ॑ काम कराच विना घराला येऊन घरच॑ कामयीन करेल. पाष्टे सहा घंटेला घराला आला म्हणजे रात्री आठ घंटे पतोरी (पर्यंतीन) घरच॑ काम करत असेल. दुकान-बाजार जाणे, भाजीपाला आणून संपाक करणे, फडकी धुवणे अस्कीन तोच करेल" अस॑ म्हणून. आरारला कळेल, ईश्वरा पक्षा त्यज ऑडर्ली उदंड थोर पल्लमदार म्हणून. नाव सरकारी काम, कराच, घरच॑ कामवालाच काम. काय करणे, उठणे-बसणे तेवढीन थोर अधिकारी सांगास्केच. ब्रिटीश काळांत्सून चालत होत॑. अत्ता कसकी कळ्ना. असेच, आरारच॑ दुसर॑ कार्यालयांत एक थोर अधिकारी बिहारवाले, कार्यालयाच अतिथिगृहांत उदंड दिवस सकुटुंब राह्यल्होते. एक दिवस स्यांकाळी (सायनकाळी) त्यंच बरोर जाऊन कित्येक  कागद घेईंगून येमस्क (यांवस्क) होत॑. आरार त्यंच बरोर कारांत गेला. अतिथिगृहांत घूंसतानाच एक कुर्सीवोर बसून समोरल॑ गिड्ड मेजावोर दोन पांयेयीन पादरक्षा सहित उचलून ठिवले. आंतसून एक बायको, कामवाली, येऊन पादरक्षा पांयेंत्सून काढूनटाकून, एक थोर पात्रांत कोमट पाणी आणून त्यंच पांये दोनीन त्यांत काढून ठिवून चोळत होती. काय अन्याय हे, म्हणींगिट्ला आरार, सांगिट्ला नाही. ह्यलाच उठणे-बसणे म्हणतातास्क वाटते म्हणींगून बोलनास्क असूनगेला. प्रतापगढ़ म्हणून एक ठिकाण आहे उत्तराकडे. ते काळांत एक राजवंश राज्यपाल करत होते. ब्रिटीशवाले त्यंच पैसेकास नंखर उप्पडींगिट्ले. उरलते अस्कीन स्वतंत्र भारत चालिवणार उप्पडींगिट्ले. ते राजवंशाच एक राजकुमार, राज प्रताप सिंह म्हणून नाव, तेनी आरारच दुसर॑ कार्यालयांत एक मध्यवर्गी अधिकारीस्क होते. मुंबईंत्सून डेल्हीला बदलींगून अल्होते. तेनी सकलां बरोरयीन उठून-बसून करतील. सहजविणी वागतील. दटावून बोलनात॑. राजकुमार म्हणून दाखींगनात. घरांत कसकी कळ्ना. ह्यज विना सकल सरकारी कार्यालयास्क, कित्येक लोक अपणाच काम साधिंगाकरतां थोर अधिकारीच गोष्ट ऐकून उठणे-बसणे करून पुढे आलतेयीन आरार प्हायलाहे. 29-05-2018 (Re-written in DM script by ARV)

शब्दालंकार - 12

Shabdalankar - 12

Taking cue from some head-words in the “Figures of Speech” section of the DM Dictionary, Shri. Rajaram Ramachandran regales us with his “शब्दालंकार”, a series of 17 writings.

कुप्पा-कुप्पा कुप्पा-कुप्पा fig immeasurable quantity. भरून. उदंड॑. उजंड. मूटा-मूटा. uis दहा वर्ष एक काम पणीन नाहीस्क रिकाम होऊन बसलत॑ मनुषाला नंतर अदृष्ट बडिवल॑. कसकी गळ्फांत॑ जाऊन कुप्पा-कुप्पा पैसा संपादींगून आला. Note:- from Tamil. Thae kaalaantha - ekonvees chaalees, pannaasaantha, kaan ardha saateenthayin kheda ghaavaantha, Pallavapuram, Veedhividangan, aaju baaju asaacha ghaavaanthaskin konithrin parlokaala (kshama karaa) gele manje ghaavncha loka samacha thae gharaala gumpavini yevunjaathila.  Barun loka, gharcha kaam soduntaakun yethila.  Baikaa loka kuppaa kuppaa ​basun radthila.  Radgaanayin asala.  Kheda gaanvan nahoka, samacha kaadaala naahi, soyre dhaayre vegla vegla gaanvaanthasun yaanvaanska asala.  Thaeyin dhayaadhi loka yaacha puda kaadaala nahi, thasa kaaduntakalthra baandnacha.  Thyaaja vina samaachaar kalivaalayin vaela hoila.  Aek manushacha jaanvun sandesha dhyaanvan.  Thae loka askin yejori mrith shareer thasacha pallaasala.  Gaanun jaayila.   Imsa peti vagairah kaaye manun themma kalna.  Aathaantha vijinaa teengun vaara gaalatha asthila.  Loka gharaala jaavun yevun karatha radatha basthila.  Aeka saangna ahe.  Asa radnaaraancha davva patisayin, aathaantha suin dhora teengun padka sivnaaraancha ujava patisayin basthaane manun.  Kaan?  Suin vaate sivnaara suin padkaantha ovun kaadthaana thae suin asaacha aatha ujava patisacha vora/maaga yeila, sedhari/maaga basalthaana suin toanchuntakila manun thasa saangthila.  Barora, radnaara?  Kiththeka dhane radaala manunacha yethila.  Aantha gusthaanecha thora gasaantha radatha yethila. Nankara vaela radlaampiri dhole barun paani yeila, naakaanthasuin yeila, sembudayin yeila.  Themma themma thae davva aathaavaate kaadun apnaacha lugudaantha davva patisa laavingtheela.  Ponaavanta thae davva patisa basalthe baikocha lugudaalacha laavun jaayila.  Hae chokkota kaamaala ujava aatha upayog karnaara lokaana.  Thaecha davva aatha upayog karnaara manje badhilingaavan.  Suin toanchalthirin srama,  dusaraancha sembuda laagalthirin kashtacha, nahoka? rr Delheentha asthaana, dhone dha, suraksha senaantha (Army) miluya manun prayathna karla.  Second Lieutenant manun kaama.  Paashte saha ghantela aeka tikaana yaanvan manthila.  Ponavanta December/January mahinaacha asala.  Barorla hinwaala dhivasa.  Pashte saha ghantela gharaanthasun vees milavora asaacha tikaanaantha asaanvan manje, gharaanthasun chaar ghantela nighaanvan. Thae vaela ghaanvncha loka kaamblaanthayin rajaayinthayin gundaalingun nijlaasthila.  rr kasaki utun, snaan (himsa paaninthacha) karuntakun dhone theen bandi dharun jaayila.  Theththa barun pora alaasthila, theththa theththa nankara kuppaala jaal gaalun bonthaale kuppaa kuppaa basun aath sekingatha asthila.  Thae velaantha tea viknaara aekla yeila, nimishaantha thevda teeyin vikun jaayila.  Dhonedhaayin livaacha pariksha barora asunayin rraacha aanga (roadka, vaara badivalthara udun jaayilska asala) paavun parthun paativuntakle.  Senaala nashta. Delheentha paashtevela  aniki aeka dhrishya paavuya (ekonvees saateenthayin saththaraanthayin).  Prithviraj Road manun aeka beedhe, thae Darya Ganj manacha tikaanaantha yethaana beedhicha dhoni patisayin loka kuppaa kuppaa baslaasthila.  Aek patisa thaaja baaji paala viknaara/genaara, aniki aek patisa ghara vagairah baandhnaara loka thyaancha upakaran askin teengun baslaastheela konithrin kaamaala balaavthaathka manun vaat paatha.  Sedharicha kshavaraka (hajaama) loka, thyaancha laahn kshavaraacha petiyin, somora dhone vitkarayin teengun baslaastheela.  Hyaala 'inta saloon' manthila (int manje vitkara, vitkaraavora basivun kshavar karaamala thae naanva).  Kaaryaalayalaa jaanaara loka kshavar karingun thasacha kaaryaalayalaa nunjaathila!  Thae askin aeka kaala vo! Varaada paavumna ka?  Udhya naahi parmaasi paashte lagnaacha muhurtha manje navricha garche aaje raathricha chathraala nunjaathila.  Udhya paashte navaraacha garche yethila, thenaala kholi askin dhevun chuna pani tivun, sarbharaay karun nanthara dhoni patisayin Deva samaaradhana, naandhi, thorlaansa aahyaara dhevun maryaadha karun, namaskara karun thyaancha aashirwaadha geingna, madhhe upa aahaar, nanthara aahhar, sandhyakaali mool paana, navraala basivun maryaadha karun, jaanavaasa, bhukkaa baent punayin aahaara.  Lagnaa dhivasa  paashte utun Kaashi yaathra (bolnaaska jaa mantlaasuyaki, parthun kaan lenkila lagna karun dhethon manun balaangun yaavan), navri Gowri Pooja, antharpata, kankana dharaana, kanya dhaana, maangalya dhaarana, laaja homa, sapthapadhi, Arundhathi, Dhruva nakshathraala paana, loukeeka - gena, dhena, nanthara aahaara, saade, Nagavalli, vagairah.  Dhusara dhivasa paashte navaraacha garche aahaaraala upachaara; thyaaja nanthara navaraacha garcha lokaana, ghaanvaala jaanaaraana jevna khaana baandhun dhena (thae kaalaantha kalivaltha chincha baatha, dahi baatha kelicha paanaantha tivun vora samaachaar patrikaacha kaagadha gaalun baandhun dhethila.  Aththa askin plastic dabbaantha gaalun dhethaatha, thaeyin vina thae vela kona kona ahethki askaanin dhevuntakthaatha.  Dhone hazaar ekonvees January pahli thaareqaa nanthara Tamilnadu wale kaaye kasa karthila.  Jute pisiveentha gaalun dhyala hoina.  Punaayin kelicha paanaantha tivun samaachaar patrikaacha kaagadhaantha baandhun dhethilki kaayki.  Aththa kasaala yae kaani askin?  Kaaran ahe.   Dhaha ghantela thevda kaamayin sampun jaayila.  Chathra dhone ghantela kaali karaanvan.  Bandi aek ghante voracha yeila.  Thajjori kaaye karna?  KUPPAA​ KUPPAA basun bolna. Delheentha Karol Baghaantha Ajmal Khan Road manun aeka beedhe ahe.  Khemma paa thae beedheentha dhate (gumpa) asala, genaara nankara, paanaara barun.  Somvaara Dhukaana askin jaanklaasala.  Thedhdhisi aniki gumpa asala, kaan manje chumna chumna vyaapaari loka boyevoracha dhukaan ghatlaastheela.  Sakala padharthayin milala, angarka, nijaar, lugdi,  paathra baandi, sampaakaacha padhaartha (kirana manthila), baaji paala, phal phalaadhika, vaalladha pandu (dry fruits), nava, juna askin milala.  Aekeka padharthayin kuppaa kuppaa ghatlaastheela.  Vyaapaar jay jay manun hoila. 06-06-2018

कुप्पा-कुप्पा कुप्पा-कुप्पा fig immeasurable quantity. भरून. उदंड॑. उजंड. मूटा-मूटा. uis दहा वर्ष एक काम पणीन नाहीस्क रिकाम होऊन बसलत॑ मनुषाला नंतर अदृष्ट बडिवल॑. कसकी गळ्फांत॑ जाऊन कुप्पा-कुप्पा पैसा संपादींगून आला. Note:- from Tamil. ते काळांत - एकोणीस चाळीस, पन्नासांत, कां, अर्ध साठींतयीन खेडेगांवांत, पल्लवपुरम, वीदिविडंगन, आजू बाजू असाच गांवांतस्कीन कोणीतरीन परलोकाला (क्षमा करा) गेले म्हणजे, गांवाच लोक समेच ते घराला गुंपविणी येऊनजातील. भरून लोक घरच॑ काम सोडूनटाकून येतील. बायकालोक कुप्पा-कुप्पा बसून रडतील. रडगाणायीन असेल. खेडेगांव नहोका, समेच काढाल नाही. सोयरे-धायरे वेगळ॑ वेगळ॑ गांवांत्सून यावांस्क (येमस्क) असेल. तेयीन दायादिलोक याच पुढे काढाल नाही. तस काढूनटाकलतर भांडणेच. त्यजविना समाचार कळिवालायीन वेळ होईल. एक मनुषेच जाऊन संदेश देम॑ (द्यांव॑). ते लोक अस्कीन येजोरी मृतशरीर (मढ॑) तसेच पडलसेल. घाण होऊनजाईल. हिंसपेटी वगैरा काय म्हणून तेम्हा कळ्ना. हतांत विजना ठींगून वारे घालत अस्तील. लोक घराला जाऊन येऊन करत रडत बसतील. एक सांगणे आहे : अस॑ रडणारांच डाव पटीसयीन, हातांत सूंई-दोरा ठींगून फडक॑ शिवणारांच उजव॑ पटीसयीन बसताने म्हणून. कां ? सूंई वाटे शिवणार फडकांत ओवून काढताना ते सूंई असाच हात उजव॑ पटीसच वोर/मागे येईल, शेदारी/मागे बसलत्याना सूंई टोंचूनटाकेल म्हणून तस सांगतील. बरोर, रडणार ? कित्येकदन रडाला म्हणूनच येतील. आंत घूंसतानाच थोर घसांत रडत येतील. नंखर वेळ रडलांपिरी डोळे भरून पाणी येईल, नाकांत्सूनयीन येईल शेंबूडयीन येईल. तेम्हा तेम्हा ते डाव॑ हातावाटे काढून अपणाच लुगडेंत डाव॑ पटीस लावींगतील. पोणावांटा ते डाव॑ पटीस बसलते बायकोच लुगडेलाच लावूनजाईल. हे चोखट कामाला उजव॑ हात उपयोग करणार लोकांना. तेच डाव॑ हात उपयोग करणार म्हणजे बदलींगांव॑. सूंई टोंचलतरीन श्रम, दुसरेंच शेंबूड लागलतरीन कष्टेच, नहोका ? आरार डेल्हींत असताना, दोन दा, सुरक्षा सेनांत (army) मिळूया म्हणून प्रयत्न करला. "सेकंड-लेफ्टिनंड" (Second Lieutenant) म्हणून काम. पाष्टे सहा घंटेला एक ठिकाण यांव॑ (येम॑) म्हणतील. पोणावांटा डिसंबर/जनवरी महिनेच असेल. बरोरल॑ हिंवाळा (हिमाळा) दिवस. पाष्टे सहा घंटेला घरांत्सून वीस मीला वोर असाच ठिकाणांत असांव॑ (असाम) म्हणजे घरांत्सून चार घंटेला निघांव॑ (निघाम). ते वेळ गांवाच लोक कांबळांतयीन रजाईतयीन गुंडाळींगून निजलसतील. आरार कसकी उठून स्नान (हिंस पाणींतेच) करूनटाकून दोन तीन बंडी धरून जाईल. तेथ॑ भरून पोरे असतील. तेथ॑ तेथ॑ नंखर कुप्पाला जाळ घालून भोंताले कुप्पा-कुप्पा बसून हात शेकींगत असतील. ते वेळांत टी विकणर एकला येईल. निमिषांत तेवढ॑ टीयीन विकूनजाईल. दोनदायीन लिव्हाच परीक्षा बरोर असूनयीन आरारच आंग (रोडका, वारे बडिवलतर उडून जाईलस्क असेल) प्हावून पर्तून पाठिवूनटाकले. सेनाला नष्ट. डेल्हींत पाष्टेच वेळ अण्खीएक दृश्य प्हाऊया (एकोणीस साठींतयीन सत्तरांतयीन). पृथ्वीराज रोड म्हणून एक बीद॑. ते दर्यागंज म्हणाच ठिकाणांत येताना बीदीच दोनीपटीसयीन लोके कुप्पा-कुप्पा बसलसतील. एक पटीस हिरव॑-हिरव॑ भाजीपाला विकणार अणी घेणार, अण्खीएक पटीस घर वगैरा बांधणार लोके त्यंच उपकरण अस्कीन ठींगून बसलास्तील, कोणीतरीन कामाला बलावतातका म्हणून वाटप्हात॑. शेदारीच क्षवरका (हजाम) लोके, त्यंच ल्हान क्षवरकाच पेटीयीन, समोर (समोर) विटकारायीन ठींगून बसलासतील. ह्यला "इंटा सलूण" म्हणतील (इंटा म्हणजे विटकारा. विटकाराच वोर बसिवून क्षवर करामळे ते नाव). कार्यालयाला जाणार लोक क्षवर करींगून तसेच कार्यालयाला निघूनजातील ! ते अस्कीन एक काल व्हो ! वराड प्हावम्हणे का ? उद्या-नाही-परमाशी पाष्टे लग्नाच मुहूर्त म्हणजे नवरीच घरचे आज रात्रीच छत्राला निघूनजातील. उद्या पाष्टे नवराच घरचे येतील. तेनाला खोली अस्कीन देऊन उनू पाणी ठिवून, सर्बराय करून, नंतर दोनी पटीसयीन देव-समाराधना, नांदी, थोरळ्यांस आह्येर (आहेर) देऊन मर्यादा करून, नमस्कार करून त्यंच आशीर्वाद घेईंगणे, मद्धे उपहार, नंतर आहार, संध्याकाळी मूल प्हाणे, नवराला बसिवून मर्यादा करून जानवासा, भूकाबेंत पुन्हायीन आहार. लग्नाच दिवसी पाष्टे उठून काशियात्रा (बोलनास्क जा म्हणट्लासुयाकी, पर्तून कां लेंकीला लग्न करून देतों म्हणून बलाईंगून येम॑/यांव॑), नवरीच गौरीपूजा, अंतरपट, कंकण-धारण, कन्यादान, मांगल्य-धारण, लाजाहोम॑, सप्तपदि, अरुंधती ध्रूव नक्षत्रांला प्हाणे, लौकीक-घेणे/देणे, नंतर आहेर, साडे, नागावळी वगैरा. दुसर दिवस पाष्टे नवराव घरचे आहाराला उपचार, त्यज नंतर नवराच घरच लोकांना, गांवाला जाणारांना जेवणे-खाणे बांधून देणे (ते काळांत कालिवलते चिंचभात, दहींभात केळीचपानांत ठिवून वोर समाचार पत्रिकाच कागद घालून बांधून देतील. अत्ता अस्कीन प्ळास्टिक डब्बांत घालून देतात. तेयीन विना, ते वेळ कोण कोण आहेत की अस्क्यांसीन देऊनटाकतात. दोनहजार एकोणीस जनवरी पह्यिल॑ तारीखाच नंतर तमिलनाडुवाले काय कस करतील. गोणीच पिशवींत घालून द्याला होईना. पुन्हायीन केळीचपानांत ठिवून समाचार पत्रिकाच कागदांत बांधून देतील की कायकी. अत्ता कसाला हे खाणी अस्कीन ? कारण आहे. दहा घंटेला तेवढ॑ कामयीन संपूनजाईल. छत्र दोन घंटेला खाली कराम (करांव॑). बंडी एक घंटे वोरच येईल. तज्जोरी काय करणे ? कुप्पा-कुप्पा बसून बोलणे. डेल्हींत करोलबागांत अजमल खान रोड म्हणून एक बीद आहे. केम्हा प्हा ते बीदींत धाटे (गुंप) असेल, घेणार नंखर, प्हाणार भरून. सोमवार दुकान अस्कीन झांकलासेल. तेद्दशी अण्खीन गुंप असेल, कां म्हणजे, चुमण॑ चुमण॑ व्यापारी लोक भोई वोरेच दुकान घाट्लासतील. सकल पदार्थयीन मिळेल, अंगर्खा, निजार (विजार), लुगडे, पात्र-भांडी, संपाकाच पदार्थ (किराणा म्हणतील), भाजीपाला, फल-फलादिक, वाळलते पंडू (dry fruits), नव, जुने, अस्कीन मिळेल. एकेक पदार्थयीन कुप्पा-कुप्पा घाट्लासतील. व्यापार जै जै म्हणून होईल. 06-06-2018 (Re-written in DM script by ARV)

शब्दालंकार - 11

Shabdalankar - 11

Taking cue from some head-words in the “Figures of Speech” section of the DM Dictionary, Shri. Rajaram Ramachandran regales us with his “शब्दालंकार”, a series of 17 writings.

उप्पडून काढणे उप्पडून काढणे fig to ferret out (information etc. against one's wish). दूसरेंकडून काहीं विवर॑की वेगळ॑ विषय कायतरीनकी निर्बंधांत॑ ओढून काढणे. uis ते बायकोकडे मात्र मी बोलाल जाईना. कां म्हण्जे, बोलाल आरंभ करतानच मझकडून अम्च घरच विवर पूरा उप्पडून काढणे विना तिला वेगळ॑ एक उद्देशीं नाही. Laahn vayaantha rr maayaakadacha udhanda chikitingitlaasala.  Khemma paa 'amma khaayaala kaayethirin dhyaavaa, bhook laagtha' manun uppadun kaadatha asala.  Amma baatha kalivun dhaethen manthila, rr (lenkru) opingna.  'Baatha nokko, vaegla kaayethirin dhyaavaa' manala.  Amma kaayethirin latram shatram khaayaala dhethila.  Sadhya lenkru shaantha hunjaayila.  Punaayin aeka dhone ghante velaa nanthara parthun, 'amma...'.   Amma aanga dhuvuntakun sowlaacha sampaakaala uthrungele manje, yoyin sampaak kholicha umbraa vora basun, 'amma...'.  Amma kasaki karun kaayeki saangun sambhaalthila. Zameenaantha bee simpdun aeka mahineyaantha shaalicha roapa aek aathaavada (madhla bota vorasun kompura pathori) vaadun jaayila.  Themma naatni (Transplantation) karaanvan.  Manje kaaye, thae ropaala askin uppadun kaadun vegla zameenaantha tivanvan (bee simpdaala manun prathyeka zameen asala, thala aravaantha Naatrangal (நாற்றங்கால்) manthila.  Naatni karalthracha shaaleecha peeka adhika asala.  Naahithra nankara unacha asala.  Aththa askin Pallavapuramaantha naatni laavnacha soduntaakle, vaecha adhika hotha manun.  Naatni laavun vees panchevees dhivasaantha shaleecha ropaa barora nokkotha ropa askin vaadala.  Thae vaadaala sodlathra thae askin ​neet vaad geila, shaalecha roapa thevda vaada geina. Payilla livalthaecha:  Niththe passhtecha vela aekla apanaacha kuthraala saankli baandhun Nanganallur beedhivaate balaangun yeila.  Thae kuthraala saankleecha gardhini, paapicha praanaaska asala.  Aekaadha thae palungelthra kaaye karna manun saankli baandhlaayeki kaayki!  Tho aathi aeka biscuitaacha pisivi teengitlaasala.  Hyaaja kuthraa maaga beedheecha kuthra barun yeila.  Hae Mahanubhava aekeka biscuit kaadun maaga bhirkaavatha jaayila.  Thae kuthra askin biscuit khaatha maaga jayila.  Sevti paayilthara beedheecha kuthra askin biscuit khaavun khaavun aanga baringun pushtivini asala.  Hyaaja kuthra ithkooskacha asala.  Thyaajaska, zameenaanthasun nokkotha roapa askin themma themma uppadun kaadnaathra thae roapa askin neeta asala,  shaaleecha roapa barora vaad geina. rr Nannilamaantha vaachthaana, thyaaja barora aeka pora - thyaaja naanvayin Ramachandranacha - baapaacha naanva Gopala Iyer, udhanda thor manusha, Poongulam manaacha ghaavncha.  rr adava vaataantha jaathaana thae ghaanvaa vaatecha, thyaancha gharaa vaatecha jaanvan.  Thae pora udhanda kodkar.  rraa bachchaan dhone varsha vadeela, sendi teengitlaasala.  Shaalaantha maaraa maari karala. Poraana chaavuntaakila.  Panthoji lokaankada themma themma maar khaayila.  Thyaaja baapa udhanda raagishta, thyaansa kallathra maar vala kaaduntakthila.  Maadhaantha baandhingitlathe kaathaadaacha belt kaadun lonkaala maaruntaakthila.   rr shaalaala jaathaana thyaaja maaye rraala gharaa antha balaanvun,  basivun Coffeeki (unaala dhivasa manje) thaaka ki pyaala dhevun allu vichaartheela, 'Raam shaalaantha kaayethirin kodi karthoka?' manun.  rr barora jawab dheyina, thasa aggin kaayin naahiki manun saangun paayila.  Theni sodnaatha, rraala gaalun uppadun kaadun taakthila.  'Thoo chintha bhognuko, mee thoo saangitlaasa manun thyaajakada saangnaa' manthila.   Vegla vaata naahiska rr nankara saangala. rr Delheentha kaam karthaana - dhone kaaryalayaanthayin - mukhya adhikaarila sahayakvini hotha.  Kaam karnaaraancha jaathakacha - kona kona kasa kasa kaam karthaatha, khemma kotta chooke karletha, thyaajamala kaaryaalayala kaaye haani holaye, vagairah - rraakada asala.  Varsha varsha konaala padhacha vaad dhevuya manaala yae askin paathila.  Thae samayaantha thevdadhani rraala galun uppadun kaaduntaakthila.  Paranthu rr hae vishayaantha udhanda gatti.  Kaayethirin saangun nisurun jaayila.   05-06-2018

उप्पडून काढणे उप्पडून काढणे fig to ferret out (information etc. against one's wish). दूसरेंकडून काहीं विवर॑की वेगळ॑ विषय कायतरीनकी निर्बंधांत॑ ओढून काढणे. uis ते बायकोकडे मात्र मी बोलाल जाईना. कां म्हण्जे, बोलाल आरंभ करतानच मझकडून अम्च घरच विवर पूरा उप्पडून काढणे विना तिला वेगळ॑ एक उद्देशीं नाही. ल्हान वयेंत आरार मायाकडेच उदंड चिकटींगिट्लसेल. केम्हा प्हा "अम्मा खायाला कायतरीन द्यावा, भूक लागते" म्हणून उप्पडून काढत असेल. अम्मा भात कालिवून देतें म्हणतील. आरार (लेंकरू) ओपींगना. "भात नोक्को, वेगळ॑ कायतरीन द्यावा" म्हणेल. अम्मा कयतरीन लट्रम-शत्रम खायाला देतील. सध्या लेंकरू शांत होऊनजाईल. पुन्हायीन एक दोन घंटे वेळ नंतर पर्तून "अम्मा...". अम्मा आंग धुवूनटाकून सोवळेच संपाकाला उतरूनगेले म्हणजे, योयीन संपाक खोलीच उंबराच वोर बसून "अम्मा....". अम्मा कसकी करून कायकी सांगून सांभाळतील. जमीनांत बीं शिंपडून एक महिनेच आंत साळीच रोप एक हाताच एवढे (मद्धल॑ बोटाच वोरसून कोंपूर पतोरी) वाढूनजाईल. तेम्हा नाटणी (transplantation) करांव॑. म्हणजे काय, ते रोपाला अस्कीन उपडून काढून वेगळ॑ जमीनांत ठिवांव॑ (बीं शिंपडाला म्हणून प्रत्येक जमीन असेल. तला अरवांत नात्रंकाल म्हणतील). नाटणी करलतरेच साळीच पीक अधीक असेल. नाहीतर, नंखर उणेच असेल. अत्ता अस्कीन पल्लवपुरमांत नाटणी लावणेच सोडूनटकले, वेच अधीक होत म्हणून. नाटणी लावून वीस पंचवीस दिवसांत साळीच रोपा बरोर नोक्कोत॑ रोप अस्कीन वाढेल. ते वाढाला सोडलतर, ते अस्कीन नीट वाढ घेईल, साळीच रोप तेवढ॑ वाढ घेईना. पह्यिल॑ लिव्हलतेच: नित्य पाष्टेच वेळ एकले अपणाच कुत्राला सांखळी बांधून नंगनल्लूर बीदी वाटे बलाईंगून येईल. ते कुत्राला सांखळीच गरद नाही, पापीच प्राणास्क असेल. एकादा ते पळूनगेलतर काय करणे म्हणून सांखळी बांधलाहेकी कायकी ! तो हाति एक बिस्कटाच पिशवी ठींगिट्लासल. ह्यज कुत्रा मागे बीदीच कुत्र भरून येईल. हे महानुभाव एकेक बिस्कट काढून मागे भिरकावत जाईल. ते कुत्र अस्कीन बिस्कट खात मागे येईल. शेवटी प्हायलतर बीदीच कुत्र अस्कीन बिस्कट खाऊन खाऊन आंग भरींगून पुष्टीविणी असेल. ह्यज कुत्र इतकूस्कच असेल. त्यजस्क, जमीनांत्सून नोक्कोत॑ रोप अस्कीन तेम्हा तेम्हा उप्पडून काढनातर, ते रोप अस्कीन नीट असेल, साळीच रोप बरोर वाढ घेईना. आरार नन्निलमांत वाचताना, त्यज बरोर एक पोर - त्यज नावयीन रामचंद्रनेच - बापाच नाव गोपल अय्यर, उदंड थोर मनुष, पूंकुलम म्हणाच गांवचा. आरार अडव वाटेंत (अडवाटेंत) जाताना ते गांवा वाटेच, त्यंच घरा वाटेच जांव॑. ते पोर उदंड खोडकोर (खोडीकोर). आरारा पक्षा दोन वर्ष वडील, शेंडी ठींगिट्लासल. साळेंत मारामारी करेल. पोरांना चावूनटाकल. पंतोजीलोकांकडे तेम्हा तेम्हा मार खाईल. त्यज बापा उदंड रागिष्ट (रागीट). त्यांस कळ्ळतर मारवाळा काढूनटाकतील. मादांत बांधींगिट्लते काताडाच बेल्ट काढून लोंकाला मारूनटाकतील. आरार शाळेला जाताना त्यज माय आरारला घरा आंत बलावून बसिवून कॉफी की (उन्हाळा दिवस म्हणजे) ताक की पीयाला देऊन हळ्ळु विचारतील, "राम शाळेंत कायतरीन खोडी करतो का ?" म्हणून. आरार बरोर जवाब देईना. "तस अग्गीन काहीन नाही की" म्हणून सांगून प्हायील. तेनी सोडनात॑. आरारला घालून उप्पडून काढूनटाकतील. "तू चिंता भोगनोको, मी तू सांगिट्लास म्हणून त्यजकडे सांगना" म्हणतील. वेगळ॑ वाट नाहीस्क आरार नंखर सांगल. आरार डेल्हींत काम करताना - दोन कार्यालयांतीन - मुख्य अधिकारीला सहायकविणी होता. काम करणारांच जातक - कोण कोण कस कस काम करतात, केम्हा कोठ चूक करलेत॑ (करलाहेत), त्यजमळे कार्यालयाला काय हानी होलाहे (झालाहे) वगैरा - आरारकडे असेल. वर्षावर्षी कोणाला पदाच वाढ देऊया म्हणाला हे अस्कीन प्हातील. ते समयांत तेवढदनीन आरारला घालून उप्पडून काढूनटाकतील. परंतु, आरार हे विषयांत उदंड घट्टि. कायतरीन सांगून निसरून जाईल.  05-06-2018 (Re-written in DM script by ARV)